काठमाडौँ । एलन मस्कको स्टारलिङ्क कम्पनीले भारतमा स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा सुरु गर्ने भएको छ । यसअघि भारत सरकारले स्टारलिङ्कसमक्ष केही सर्तहरू राखेको छ ।सरकारले बन्द नियन्त्रण गर्न देशमै नियन्त्रण केन्द्र स्थापना गर्न माग गरेको छ । यसको अर्थ, यदि यो सेवा कहिल्यै बन्द गर्नु पर्यो भने, यसको नियन्त्रण केन्द्र भारतमा मात्र हुनुपर्ने छ । साथै, डेटा सुरक्षाको लागि, सुरक्षा एजेन्सीहरूलाई कलहरू अवरोध गर्ने अर्थात् डेटा निगरानी गर्ने सुविधा दिनुपर्छ ।
यसबाहेक, सरकारले उपग्रह मार्फत विदेशमा गरिएका कलहरू सिधै फर्वार्ड गर्नुको सट्टा, स्टारलिङ्कले पहिले भारतमा निर्मित स्टारलिङ्क गेटवेमा ल्याउनुपर्नेछ । त्यसपछि कल टेलिकम च्यानलहरू मार्फत विदेशमा पठाउनुपर्ने छ । मिडिया रिपोर्टका अनुसार, पहिलो दुई सर्तहरू पहिले नै देशका दूरसञ्चार कम्पनीहरू जियो, एयरटेल र भोडाफोन-आइडियामा लागू भइसकेका छन् ।
रिपोर्टका अनुसार स्टारलिङ्कको स्याटेलाइट कम्युनिकेसन इजाजतपत्र प्रक्रिया लगभग पूरा भइसकेको छ । कम्पनीले भारतमा इन्टरनेट सेवाहरूको लागि जियो र एयरटेलसँग मार्केटिंग र नेटवर्क विस्तार सम्झौता गरिसकेको छ ।देशको कुनै पनि भागमा कानून व्यवस्था बिग्रिएमा तुरुन्तै सञ्चार सेवाहरू बन्द गर्न नियन्त्रण केन्द्र आवश्यक हुन्छ । यसमा उपग्रह सेवाहरू पनि समावेश छन् । त्यसैले, भारतमा स्टारलिङ्कको नियन्त्रण केन्द्र निर्माणको माग गरिएको छ ।
भारतमा स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा प्रदान गर्न, देशका दुई प्रमुख दूरसञ्चार कम्पनीहरू जियो र एयरटेलले स्टारलिङ्कसँग सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन् । सम्झौता अन्तर्गत, स्पेसएक्स र एयरटेलले व्यवसाय, शैक्षिक संस्था, स्वास्थ्य सेवा केन्द्र र दुर्गम क्षेत्रहरूमा स्टारलिङ्क सेवाहरू प्रदान गर्न मिलेर काम गर्नेछन् । एयरटेलको अवस्थित नेटवर्क पूर्वाधारमा स्टारलिङ्क प्रविधिलाई एकीकृत गर्ने सम्भावनाहरूको खोजी गरिनेछ ।
स्टारलिङ्कले १०० भन्दा बढी देशहरूमा उपग्रह मार्फत इन्टरनेट प्रदान गर्दछ । यसमा पृथ्वीको तल्लो कक्षमा ७ हजारभन्दा बढी उपग्रहहरूको सबैभन्दा ठूलो उपग्रह नेटवर्क छ । स्टारलिङ्क इन्टरनेट मार्फत स्ट्रिमिङ, अनलाइन गेमिङ, भिडियो कलहरू सजिलै गर्न सकिन्छ ।यसमा, कम्पनीले राउटर, पावर सप्लाई, केबल र माउन्टिङ ट्राइपड समावेश गर्ने किट प्रदान गर्दछ । उच्च गतिको इन्टरनेटको लागि डिश खुला आकाशमुनि राखिएको राखिने छ । स्टारलिङ्कको एप आईओएस र एन्ड्रोइडमा उपलब्ध छ, जसले सेटअपदेखि अनुगमनसम्म सबै काम गर्छ ।
जियो र एयरटेल जस्ता कम्पनीहरूले भारतमा फाइबर अप्टिक्स र मोबाइल टावरहरू मार्फत इन्टरनेट प्रदान गर्छन् । स्टारलिङ्क स्याटेलाइट नेटवर्कमा आधारित छ । यसले साना उपग्रहहरू, ग्राउन्ड स्टेशनहरू र प्रयोगकर्ता टर्मिनलहरू मार्फत काम गर्दछ । यसलाई भौतिक पूर्वाधारको आवश्यकता पर्दैन ।
स्टारलिङ्कका उपग्रहहरू परम्परागत उपग्रह इन्टरनेट सेवाहरू भन्दा पृथ्वीको नजिक (५५० किमी) छन् । यसले तपाईंलाई छिटो इन्टरनेट दिन्छ । स्टारलिङ्कले १५० एमबीपीएस सम्मको गति प्रदान गर्ने दाबी गर्छ, जुन फाइबर ब्रोडब्यान्ड भन्दा कम छ तर परम्परागत स्याटेलाइट इन्टरनेट भन्दा राम्रो छ ।स्टारलिङ्कको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको यसले परम्परागत ब्रोडब्यान्ड प्रदायकहरूले आफ्नो सेवा प्रदान गर्न नसक्ने क्षेत्रहरूमा इन्टरनेट सेवा प्रदान गर्न सक्छ । यसमा ग्रामीण क्षेत्रहरू, दुर्गम स्थानहरू, र प्राकृतिक प्रकोपबाट प्रभावित क्षेत्रहरू पनि समावेश छन् ।
भारतका का धेरै दुर्गम क्षेत्रहरूमा इन्टरनेटको पहुँच छैन। सरकारी तथ्याङ्क अनुसार, मार्च २०२४ सम्ममा ग्रामीण टेलि-घनत्व ५९.१ प्रतिशत थियो । स्टारलिङ्क यी क्षेत्रहरूको लागि गेम चेन्जर साबित हुन सक्छ । दुर्गम क्षेत्रहरूमा अनलाइन शिक्षा र डिजिटल स्वास्थ्य सेवाहरू बढ्नेछन् ।
स्टारलिङ्क र अन्य स्याटकम सेवाहरू परम्परागत इन्टरनेट कम्पनीहरूका प्रतिस्पर्धी होइनन्, बरु उनीहरूका पूरक हुन् । यद्यपि, तिनीहरूको लागत उच्च छ । स्टारलिङ्क योजनाहरू विद्यमान ब्रोडब्यान्ड योजनाहरू भन्दा १८ गुणा महँगो छन् । यदि भारत सरकारले चाहेमा, डिजिटल इन्डिया योजनामा विश्वव्यापी सेवा दायित्व कोष प्रयोग गरेर मूल्य घटाउन मद्दत गर्न सक्छ ।भारतमा अहिले २०२४ को डिसेम्बरसम्मको आँकडा अनुसार जियोका ४६ करोड ५० लाख ग्राहक छन् भने त्यसपछि एयरटेलका २८ करोड, भोडाफोनका साढे १२ करोड र बीएसएनएलका ३ करोड ग्राहक छन् ।
