घोडाघोडी (कैलाली), जीवनमा उज्यालो देख्नका लागि सधैँ आँखाको आवश्यकता पर्दैन, कहिलेकाहीँ आत्मविश्वास, मेहनत र दृढ इच्छाशक्तिले पनि बाटो देखाइदिन्छ । यहाँको बर्दगोरिया गाउँपालिका–३, रानीकुण्डाका ४२ वर्षीय बिकटलाल चौधरी यसको उदाहरण हुनुहुन्छ । जन्मजात दृष्टिविहीन उहाँले अँध्यारोसँग हार मान्नु भएन, बरु त्यही अँध्यारोभित्रबाट उज्यालो खोज्दै आफू मात्र होइन, हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य उज्यालो बनाउने यात्रामा लाग्नुभयो ।
विसं २०६५ देखि जगदम्बिके भगवती माध्यमिक विद्यालयमा शिक्षण पेसामा संलग्न चौधरीले १५ वर्ष बढी समय कक्षाकोठामा बिताइ सक्नुभएको छ । उहाँका लागि विद्यालय केवल जागिर खाने थलो मात्र होइन, जीवनको उद्देश्य हो । उहाँ कक्षामा उभिँदा आँखाले नदेखे पनि विद्यार्थीको क्षमता, सम्भावना र भविष्य देख्ने आत्मदृष्टिले उभिनुहुन्छ ।
उहाँले पढाउनुभएका विद्यार्थीहरू आज विभिन्न क्षेत्रमा स्थापित छन् । गाउँबाट पढेका ती विद्यार्थीहरू सफल भएको देख्दा उहाँलाई आफ्नो सङ्घर्ष सार्थक भएको अनुभूति हुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “मैले दिएको सानो ज्ञानले पनि कसैको जीवन बदलिन्छ त्योभन्दा ठूलो खुसी अरू केही हुँदैन ।” तर, उहाँको जीवन यात्रा सहज भने थिएन । सानै उमेरमा बुबा–आमा गुमाउनु प¥यो । पारिवारिक सहारा कमजोर बन्दै गयो । दृष्टि कमजोर हुँदा दैनिक जीवन झन् कठिन बन्दै गयो । दाजु पनि दृष्टिविहीन हुँदा दिदी, भिनाजु र बहिनीको सहारामा बाँच्नु परेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
बाल्यकालमा भोगेका अपमान र पीडा आज पनि उहाँका स्मृतिमा ताजा छन् । गाउँमा कतिपयले उहाँलाई ‘अन्धो’ भनेर बोलाउँथे, सँगै हिँड्न हिचकिचाउँथे । हिँड्डुल गर्न, विद्यालय जान दैनिक जीवनयापन निर्वाह गर्नलगायत सबै कुरा चुनौतीपूर्ण थियो ।
यी कठिनाइले उहाँलाई कमजोर बनाउनुको साटो अझ बलियो बनायो । सुरुमा आफूले पढ्न सक्दिनँ भन्ने लागे पनि एक जना शिक्षकको साथ र प्रेरणाले उहाँको सोच बदलियो । शिक्षकले घरमै आएर पढाइमा सहयोग गरेपछि उहाँको आत्मविश्वास बढ्दै गयो । उहाँले बुझ्दै जानुभयो शारीरिक क्षमतामा सीमितता भए पनि सिक्ने चाहना र मेहनत भए सम्भावना असीमित हुन्छ ।
एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उहाँले शिक्षण पेसामा पाइला टेक्नुभयो । त्यो समय उहाँका लागि केवल जागिर सुरु गर्ने क्षण थिएन, जीवनलाई नयाँ अर्थ दिने मोड थियो । दृष्टिविहीन भएर पनि कक्षामा उभिएर पढाउनु सजिलो थिएन । तर उहाँले कहिल्यै आफूलाई कमजोर ठान्नुभएन बरु कमजोरीलाई नै शक्ति बनाउँदै अघि बढ्नु भयो । अध्यापनसँगै उहाँले उच्च माध्यमिक तह उत्तीर्ण पनि गर्नुभयो । कक्षामा उहाँ केवल पाठ्यपुस्तकका कुरा मात्र गर्नुहुन्न जीवनका अनुभव पनि साट्नुहुन्छ ।
उहाँको पारिवारिक जीवन पनि सङ्घर्षपूर्ण छ । उहाँकी श्रीमती पनि दृष्टिविहीन हुनुहुन्छ । १३ वर्षीय छोरी र दुई वर्षीय सानो छोराको जिम्मेवारी उनीहरूले मिलेर सम्हालिरहेका छन् । छोरीले सानो उमेरमै ठूलो जिम्मेवारी बोकेकी छन् । घरको कामकाजदेखि बाबुआमाको हेरचाहसम्ममा उनी सक्रिय छिन् ।
चौधरीको जीवनमा सङ्गीत र साहित्यले पनि विशेष स्थान ओगटेको छ । उहाँ कहिलेकाहीँ गीत गाउनुहुन्छ भने कविता पनि लेख्नुहुन्छ । सानै कक्षामा पढ्दा लेखेको एउटा कविताले आज पनि उहाँको सोच झल्काउँछ, ‘आँखा बन्द भए पनि दिमाग बन्द हुँदैन’ यही विश्वासले उहाँलाई निरन्तर अघि बढ्न ऊर्जा दिएको छ ।
समाजमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूप्रति दृष्टिकोण बिस्तारै बदलिँदै गएको छ । “पहिले हेप्नेहरू आज सम्मानका साथ बोलाउँछन्, सल्लाह माग्छन्,” उहाँ भन्नुहुन्छ । गाउँमा कुनै कार्यक्रम हुँदा उहाँलाई विशेष रूपमा बोलाइन्छ । उहाँ अब केवल एउटा व्यक्ति मात्र होइन, अनुभव र प्रेरणाको स्रोत बन्नुभएको छ ।उहाँका विचारमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई दया होइन, अवसर चाहिन्छ । “हामीलाई कमजोर ठानेर पछाडि राख्नु हुँदैन, अवसर दिइयो भने हामी पनि काम गर्न सक्छौँ,” उहाँ भन्नुहुन्छ । ईन्द्रा कुमारी केसी/रासस
